Belediyelerin köpek toplaması yasak mı? Sokak hayvanları tartışmasının arka planı
Merhaba! Befo sayfasında bugün “Belediyelerin köpek toplaması yasak mı” konusunu tüm yönleriyle ele alıyoruz.
Ankara’da sabah işe giderken aynı köşede gördüğüm birkaç sokak köpeği vardı. Kimi zaman simitçiden parça beklerler, kimi zaman apartman girişinin önünde güneşlenirlerdi. Mahallede herkes onları tanırdı. Hatta isim bile takılmıştı: Sarı, Çakıl ve Kara. Çocukluğumda da benzer bir manzara vardı. Okul yolunda karşılaştığımız köpekleri tanır, onlara su bırakırdık. O zamanlar kimse “Bu köpekler nereye gidecek?” diye büyük bir tartışma yürütmezdi.
Bugün ise sokak hayvanları konusu çok daha karmaşık bir noktada. Bir tarafta güvenlik endişeleri, saldırı vakaları ve kontrolsüz hayvan nüfusu tartışılırken diğer tarafta hayvan hakları ve yaşam hakkı öne çıkıyor. Bu tartışmaların merkezindeki sorulardan biri de şu: Belediyelerin köpek toplaması yasak mı?
Bu sorunun cevabı tek kelimeyle “evet” ya da “hayır” değil. Çünkü belediyelerin sokak köpekleriyle ilgili yetkileri, sorumlulukları ve yapabilecekleri işlemler belirli kurallara bağlı. Yani belediyeler istedikleri zaman sokaktan köpekleri alıp farklı bir yere bırakma veya yok etme gibi uygulamalar yapamaz. Ancak kanunların belirlediği şartlar içinde toplama, rehabilitasyon, kısırlaştırma ve bakım süreçlerini yürütebilir.
Belediyelerin köpek toplaması yasak mı? Kanun ne söylüyor?
Türkiye’de sokak hayvanlarıyla ilgili temel düzenlemelerden biri 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’dur. Bu kanuna göre belediyelerin görevi, sahipsiz hayvanları kontrol altına almak, gerekli sağlık işlemlerini yapmak ve uygun alanlarda bakımlarını sağlamaktır.
Uzun yıllar boyunca uygulanan sistem genellikle “yakala-kısırlaştır-aşıla-yerine bırak” modeli üzerine kuruluydu. Yani sokaktan alınan hayvan veteriner kontrolünden geçiriliyor, kısırlaştırılıyor, aşıları yapılıyor ve alındığı bölgeye geri bırakılıyordu.
Bu nedenle “Belediyeler köpek toplayamaz” şeklindeki genel ifade doğru değildir. Belediyelerin sahipsiz hayvanları toplama yetkisi vardır. Ancak bu yetkinin amacı hayvanları ortadan kaldırmak değil, kontrol ve bakım sürecini sağlamaktır.
Bir arkadaşımın çalıştığı belediyede bu süreçleri yakından görme fırsatım olmuştu. Veteriner işleri biriminde çalışan personel sabah erken saatlerde sahaya çıkıyor, yaralı veya hasta hayvanları ekip araçlarıyla alıyordu. Bazıları tedavi ediliyor, bazıları kısırlaştırma merkezlerine götürülüyordu. Yani sahadaki gerçeklik, sosyal medyada görülen birkaç görüntüden çok daha karmaşık.
Sokak köpekleri neden toplanıyor?
Bir belediyenin köpek toplama kararı almasının birçok nedeni olabilir. Bunların başında halk sağlığı, güvenlik ve hayvanların kendi yaşam koşulları gelir.
Özellikle son yıllarda bazı şehirlerde sokak köpeklerinin saldırıları kamuoyunda büyük tartışmalara neden oldu. Çocukların ve yetişkinlerin yaralandığı olaylar, belediyelerin daha aktif önlem alması gerektiği yönündeki talepleri artırdı.
Diğer taraftan uzmanlar, kontrolsüz üremenin sokak hayvanı sayısını artırdığını ve bunun hem insanlar hem de hayvanlar açısından sorun oluşturduğunu belirtiyor. Bir sokakta 3-5 köpekle başlayan durum, birkaç yıl içinde onlarca hayvana dönüşebiliyor.
Ekonomi eğitimi aldığım için olaylara biraz da veri tarafından bakmaya alışığım. Bir belediyenin yüz binlerce nüfuslu bir şehirde sokak hayvanları sorununu çözmesi sadece “toplamak” meselesi değil. Bunun içinde personel maliyeti, veteriner hizmetleri, barınak kapasitesi, mama giderleri ve uzun vadeli planlama bulunuyor.
Bir köpeği sokaktan almak kolay görünebilir ancak sonrasında ne olacağı asıl büyük mesele. Kapasitesi olmayan bir barınağa yüzlerce hayvan götürmek de çözüm değil.
Yeni düzenlemeler belediyelerin sorumluluğunu nasıl değiştirdi?
2024 yılında yapılan yasal değişikliklerle sokak hayvanları konusunda belediyelerin sorumlulukları yeniden gündeme geldi. Yeni düzenlemelerle birlikte sahipsiz hayvanların bakımı, rehabilitasyonu ve yönetimi konusunda belediyelere daha fazla görev verildi.
Özellikle “topla ve bırak” uygulaması yerine sahipsiz hayvanların bakımevlerinde değerlendirilmesi konusu tartışmaların odağına yerleşti. Belediyelerin yalnızca hayvanları alıp başka bölgelere bırakması yerine daha kontrollü bir sistem oluşturması hedeflendi.
Ancak uygulama konusunda Türkiye genelinde ciddi farklılıklar bulunuyor. Büyükşehir belediyeleri daha gelişmiş veteriner altyapısına sahip olabilirken küçük ilçelerde imkanlar daha sınırlı kalabiliyor.
Geçen yıl bir Anadolu ilçesine yaptığım ziyarette belediyenin veteriner hizmetleri birimini gezdim. Küçük bir ekip, sınırlı bütçeyle onlarca hayvanın bakımını yapmaya çalışıyordu. Oradaki görevlinin söylediği bir cümle aklımda kaldı:
“İnsanlar bazen sadece köpeğin sokaktan gitmesini istiyor ama asıl soru şu: Gittikten sonra nereye gidecek?”
Bu cümle aslında tartışmanın en önemli noktasını anlatıyor.
Belediyelerin köpek toplaması yasak mı? Barınak konusu neden tartışmalı?
Türkiye’de sokak hayvanları tartışmalarının en hassas noktalarından biri barınaklar.
Bazı vatandaşlar için barınaklar güvenli alanlar olarak görülürken hayvan hakları savunucuları birçok yerde kapasite ve yaşam koşulları sorunlarına dikkat çekiyor.
İdeal bir sistemde bir hayvan bakımevine alındığında veteriner kontrolünden geçmeli, uygun şartlarda yaşamalı ve mümkünse sahiplendirilmelidir. Fakat pratikte tüm belediyelerin aynı imkanlara sahip olmadığı biliniyor.
Türkiye Belediyeler Birliği ve çeşitli kamu raporlarında da belediyelerin veteriner hizmetleri kapasitesinin artırılması gerektiğine dikkat çekiliyor. Çünkü sokak hayvanları konusu yalnızca bir temizlik veya toplama hizmeti olarak görüldüğünde kalıcı çözüm üretmek zorlaşıyor.
Vatandaşın rolü de önemli
Sokak hayvanları meselesinde çoğu zaman belediyeler tek sorumlu gibi görülüyor. Oysa sorunun başlangıç noktalarından biri de sahiplenilen hayvanların terk edilmesi.
Bir köpek yavruyken alınıp birkaç ay sonra sokağa bırakıldığında, aslında yeni bir sokak hayvanı problemi oluşturuluyor. Mikroçip uygulamaları, kayıt sistemleri ve bilinçli sahiplenme bu nedenle büyük önem taşıyor.
Mahallemizde yıllar önce bir köpek vardı. Küçükken herkes seviyor, mama veriyordu. Büyüyünce bazı insanlar ondan korkmaya başladı. Sonra bir gün ortadan kayboldu. Kim aldı, nereye götürdü bilmiyorum. O zamanlar bu kadar tartışılmıyordu ama bugün aynı olay yaşansa sosyal medyada büyük tepki oluşturabilirdi.
Belediyeler hangi durumlarda köpekleri alabilir?
Belediyelerin köpekleri alabileceği durumlar arasında genellikle şunlar bulunur:
Hastalık ve yaralanma durumları
Yaralı, hasta veya tedaviye ihtiyacı olan hayvanların veteriner hizmetleri tarafından alınması mümkündür.
Saldırganlık veya risk oluşturan durumlar
İnsan güvenliğini tehdit eden durumlarda gerekli müdahalelerin yapılması belediyelerin sorumlulukları arasındadır.
Kısırlaştırma ve rehabilitasyon çalışmaları
Kontrolsüz çoğalmanın önüne geçmek amacıyla hayvanlar veteriner süreçlerinden geçirilebilir.
Ancak herhangi bir sokak köpeğinin hiçbir gerekçe olmadan toplanması ve başka yere bırakılması hukuki ve etik açıdan tartışmalı bir uygulamadır.
Sokak köpekleri konusunda çözüm nerede?
Bence bu tartışmada en büyük hata, meseleyi sadece “köpekler toplansın mı, kalmalı mı?” sorusuna indirgemek.
Gerçek çözüm daha geniş bir sistem gerektiriyor. Kısırlaştırma çalışmalarının düzenli yapılması, sahiplendirme oranlarının artırılması, terk edilen hayvanlara yönelik yaptırımların uygulanması ve belediyelerin veteriner kapasitesinin güçlendirilmesi gerekiyor.
Çünkü sokakta yaşayan bir hayvanın varlığı tek başına bir sonuç. Asıl nedenlere bakmadan sadece sonucu değiştirmeye çalışmak kalıcı çözüm sağlamıyor.
Ankara’da sabah yürüyüşlerinde hâlâ sokak köpekleri görüyorum. Bazıları mahalle sakinleri tarafından korunuyor, bazıları ise kimsenin ilgisini çekmeden yaşamaya çalışıyor. Bir yanda güvenlik kaygıları, diğer yanda hayvanların yaşam hakkı var.
Belediyelerin köpek toplaması yasak mı? sorusunun cevabı aslında şurada yatıyor: Belediyelerin belirli şartlarda köpekleri toplama yetkisi var, ancak bu yetki sınırsız değil. Yapılması gereken, hem insanların güvenliğini hem de hayvanların yaşam hakkını gözeten dengeli ve bilimsel bir sistem kurmak.
Çünkü sokaktaki her hayvan bir gün içinde ortaya çıkmadı. Bu durum yılların birikimiyle oluştu ve çözümü de tek bir kararla değil, uzun vadeli ve planlı çalışmalarla mümkün olacak.
Bu içeriğimizle “Belediyelerin köpek toplaması yasak mı” hakkında kapsamlı bir bakış açısı sunmaya çalıştık. Befo okurlarına sevgilerle!